Τι είναι η νοοτροπία ανάπτυξης;
02 Ιαν 2024

Τι είναι η νοοτροπία ανάπτυξης;

«Μια νοοτροπία ανάπτυξης είναι όταν οι μαθητές καταλαβαίνουν ότι οι ικανότητές τους μπορούν να αναπτυχθούν» (Carol Dweck, 2014). Τι είναι η νοοτροπία ανάπτυξης;

Σύμφωνα με την Κάρολ Ντουέκ*, ίσως είναι καιρός να “ρυθμίσουμε” τη “νοοτροπία”. Παρόλο που ορισμένοι μπερδεύουν την αναπτυξιακή νοοτροπία με όρους όπως, τον κόπο και την προσπάθεια, αυτό είναι κάτι που δεν ισχύει. Περιλαμβάνεται προσπάθεια, αλλά δεν είναι μόνο προσπάθεια. Η νοοτροπία ανάπτυξης είναι η πεποίθηση ότι οι ικανότητές μας, σε οποιονδήποτε τομέα, μπορούν να αναπτυχθούν μέσω αφοσίωσης και στρατηγικής. Το μυαλό και το ταλέντο είναι μόνο το σημείο εκκίνησης.

Η προσπάθεια είναι το μέσο σας για έναν σκοπό, όχι ο σκοπός. Το αποτέλεσμα είναι ότι η μάθηση βελτιώνεται. Όταν καλλιεργείτε νοοτροπίες ανάπτυξης, είναι σημαντικό να αναγνωρίζετε την προσπάθεια, αλλά να επαινείτε τη βελτίωση.

Η νοοτροπία ανάπτυξης έρχεται σε αντίθεση με μια σταθερή νοοτροπία, η οποία υποθέτει ότι οι δεξιότητες και οι ικανότητες είναι καθορισμένες και αμετάβλητες. Υιοθετώντας μια νοοτροπία ανάπτυξης, τα άτομα και οι ομάδες είναι πιο πιθανό να επιμείνουν μπροστά στις προκλήσεις, να αναζητήσουν συνεχή βελτίωση και να βλέπουν την αποτυχία ως ευκαιρία.

Ακολουθεί ένα παράδειγμα σταθερής νοοτροπίαςΟι περισσότεροι άνθρωποι έχουν μια σταθερή νοοτροπία σχετικά με το άλμα (χωρίς βοήθεια) από έναν γκρεμό. Καμία πίστη στην ικανότητά σας να πετάτε. Καμία “σκληρή δουλειά και εξάσκηση” (π.χ. πηδώντας από μια σκάλα, ένα τραπέζι κ.λπ.) δεν θα σας προετοιμάσει να πετάξετε. Το να γνωρίζετε ότι δεν μπορείτε να πετάξετε και ότι καμία εργασία δεν θα αλλάξει την ικανότητά σας να πετάτε, είναι μια φυσιολογική, ορθή (σωτήρια) σταθερή νοοτροπία.

Το παράδοξο του Jim StockdaleΈνα εξαιρετικό παράδειγμα της νοοτροπίας ανάπτυξης είναι αυτό ενός στρατιώτη που πολεμά στο Βιετνάμ και ήταν αιχμάλωτος πολέμου για πάνω από 7 έτη. Όσο φρικτή κι αν ήταν η εμπειρία αυτή, ήταν χαρούμενος για την εμπειρία γιατί τον γείωσε στην πραγματικότητα. Οι εμπειρίες που πέρασε ήταν τρομερά καταθλιπτικές, αλλά δεν έχασε ποτέ την πίστη του ως το τέλος.

Στο βίωμα του αυτό παρατήρησε ότι όσοι ήταν υπερβολικά αισιόδοξοι για το μέλλον τους, έτειναν να μην επιβιώνουν. Από την άλλη πλευρά, εκείνοι που βρίσκονταν σε διαρκές άγχος και ανησυχία επέζησαν εξίσου. Αυτοί που τελικά επέζησαν ήταν αυτοί που είχαν πίστη στην τελική επιτυχία, σε συνδυασμό με μια βαθιά αποδοχή της σκληρής τρέχουσας πραγματικότητας. Φαίνεται, λοιπόν, πως οι αισιόδοξοι όπως και οι απαισιόδοξοι δεν επέζησαν. Αυτοί που επιβίωσαν ήταν οι ρεαλιστές, οι προσαρμοστικοί και οι ελπιδοφόροι.

Η Ντουέκ μας δίνει έναν ορισμό και για τα δύο:

Σταθερή νοοτροπία: «Σε μια σταθερή νοοτροπία, οι άνθρωποι πιστεύουν ότι οι βασικές τους ιδιότητες, όπως η ευφυΐα ή το ταλέντο τους, είναι απλά σταθερά χαρακτηριστικά. Ξοδεύουν το χρόνο τους τεκμηριώνοντας την ευφυΐα ή το ταλέντο τους αντί να τα αναπτύσσουν. Πιστεύουν επίσης ότι το ταλέντο από μόνο του δημιουργεί επιτυχία – χωρίς προσπάθεια». 

Νοοτροπία ανάπτυξης: «Σε μια νοοτροπία ανάπτυξης, οι άνθρωποι πιστεύουν ότι οι πιο βασικές τους ικανότητες μπορούν να αναπτυχθούν μέσω αφοσίωσης και σκληρής δουλειάς – ο εγκέφαλος και το ταλέντο είναι μόνο το σημείο εκκίνησης. Αυτή η άποψη δημιουργεί μια αγάπη για τη μάθηση και μια ανθεκτικότητα που είναι απαραίτητη για μια μεγάλη επιτυχία».

Το αν ένας μαθητής έχει σταθερή νοοτροπία ή νοοτροπία ανάπτυξης επηρεάζει σημαντικά την μαθησιακή του εμπειρία, από το Δημοτικό μέχρι το Γυμνάσιο. Οι μαθητές που έχουν σταθερή νοοτροπία εγκαταλείπουν όταν δεν μπορούν να λύσουν ένα πρόβλημα και παραδέχονται την ήττα. Αυτό μπορεί να είναι επιζήμιο για τις μελλοντικές προσπάθειές τους και να οδηγήσει σε περιορισμένη ανάπτυξη των μαθητών. 

Αντιθέτως, οι μαθητές με νοοτροπία ανάπτυξης, εργάζονται συνεχώς για να βελτιώσουν τις δεξιότητές τους, οδηγώντας τον εαυτό τους σε μεγαλύτερη ανάπτυξη και, τελικά, επιτυχία. 

Το κλειδί είναι να πειστούν οι μαθητές να συντονιστούν με αυτή τη νοοτροπία ανάπτυξης.

Γιατί έχει σημασία;

Το πώς αλληλεπιδρούμε και ενθαρρύνουμε τους μαθητές επηρεάζει τη στάση τους απέναντι στη μάθηση. Μια θετική νοοτροπία είναι η διαφορά μεταξύ ενός μαθητή που παραιτείται -επειδή “δεν είναι μαθηματικός τύπος” και ενός παραγωγικού αγώνα που αποφέρει ανάπτυξη. Αλλά η νοοτροπία ανάπτυξης, όπως είπαμε και παραπάνω,  δεν είναι μόνο προσπάθεια. Η Ντουέκ γράφει, «Στη σταθερή νοοτροπία, τα πάντα αφορούν το αποτέλεσμα. Αν αποτύχεις – ή αν δεν είσαι ο καλύτερος – όλα έχουν χαθεί. Η νοοτροπία ανάπτυξης επιτρέπει στους ανθρώπους να εκτιμούν αυτό που κάνουν ανεξάρτητα από το αποτέλεσμα. Αντιμετωπίζουν προβλήματα, χαράζουν νέους στόχους, εργάζονται σε σημαντικά θέματα. Ίσως, για παράδειγμα, να μην έχει βρεθεί ακόμη η θεραπεία για τον καρκίνο, αλλά η αναζήτηση έχει βαθύ νόημα». 

Έχουν όλοι οι μαθητές μια νοοτροπία ανάπτυξης;

Ναι. Η Κάρολ Ντουέκ, επικεφαλής ερευνήτρια για το θέμα, δηλώνει ότι ως άνθρωποι λειτουργούμε τόσο με σταθερή όσο και με αναπτυξιακή νοοτροπία.

Όπως περιγράφει η Ντουέκ, το πιο χρήσιμο στοιχείο που πρέπει να γνωρίζουμε γι’ αυτά τα δύο είδη νοοτροπίας είναι ότι υπάρχουν και τα δύο σε ένα συνεχές και ότι εμείς επιλέγουμε ποιο είδος θ’ ακολουθήσουμε κάθε στιγμή.

Θα ξεπεράσω το εμπόδιο για να προχωρήσω μπροστά ή θα μείνω «κολλημένος» και απογοητευμένος;

Θα ρισκάρω την ευκαιρία να πετύχω κι ας αποτύχω; Ή θα μείνω όπως είμαι, γιατί φοβάμαι ν’ αποτύχω;

Είμαι πρόθυμος να βελτιωθώ σε αυτά που θέλω ή πιστεύω ότι δεν επιδέχομαι βελτίωσης;

Θα επιμείνω ν’ αντιμετωπίζω τις δυσκολίες ή θα θεωρήσω τον εαυτό μου αποτυχημένο και θα σταματήσω;

Θα δοκιμάσω νέα πράγματα ή θα μείνω σ’ αυτά που ξέρω;

Ακολουθούν τρεις κρίσιμες συνήθειες νοοτροπίας ανάπτυξης

1] Πειραματισμός

Καθημερινά βάζουμε τις δραστηριότητες μας και τη ζωή μας στον αυτόματο πιλότο. Το να δοκιμάζουμε κάτι διαφορετικό μας τρομάζει μερικές φορές. Ο πειραματισμός μας βγάζει από τη ζώνη άνεσής μας. Αναζητήστε, λοιπόν, κι εσείς νέους τρόπους για να λύσετε προβλήματα ή θέματα που έχετε. Αποδεχτείτε ότι κάποιος τρόπος μπορεί να μην λειτουργεί και μη διστάζετε να μοιραστείτε την εμπειρία σας με άλλους.

  • Δοκιμάστε νέες δραστηριότητες και αν δεν δουλέψουν ή δεν οδηγήσουν στο επιθυμητό αποτέλεσμα, δεν πειράζει. Εκτιμήστε τη γνώση και τη σοφία που προκύπτει από ό,τι κάνετε.
  • Μπορείτε να κάνετε σενάρια και υποθέσεις για ενέργειες και αποφάσεις σας.
  • Αμφισβητήστε πεποιθήσεις. Η νοοτροπία μας επηρεάζει τις πεποιθήσεις μας και εκείνες με τη σειρά τους επηρεάζουν τη συμπεριφορά μας. 

2] Πρόοδος

Πλαισιώστε τους στόχους σας με στόχο την ανάπτυξη και την πρόοδο ως προς τα επιθυμητά αποτελέσματα. Συγκρίνετε τη δική σας απόδοση σε ό,τι κάνετε με την πάροδο του χρόνου. Μπορείτε να εφαρμόσετε και τον κανόνα των τριών στη βελτίωση της απόδοσής σας ως προς το χρόνο.

Για παράδειγμα, μπορείτε να αναλογιστείτε που ήσασταν έξι μήνες πριν, που είστε τώρα και που θα θέλατε να είστε σε έξι μήνες από τώρα. Αφιερώστε λίγο χρόνο για επεξεργασία αυτού και αυτοκριτική.

 3] Μάθετε από τους άλλους

Τα πρότυπα και οι μέντορες μπορούν να μας δείξουν νέους δρόμους και λύσεις ή να μας βοηθήσουν να αποκτήσουμε μία διαφορετική οπτική των πραγμάτων. Μπορούν επίσης και να μας κάνουν να ανακαλύψουμε πτυχές και ικανότητες του εαυτού μας που ποτέ δεν φανταζόμασταν ότι διαθέτουμε!

Τι είναι η νοοτροπία ανάπτυξης;

Οι νέοι είναι σημαντικό να αποκτήσουν δεξιότητες που θα τους είναι χρήσιμες καθ’ όλη τη διάρκεια της πορείας τους και σε αυτή την κατεύθυνση πρέπει να βοηθήσει ένας πιστοποιημένος ειδικός, καθώς ο επαγγελματικός προσανατολισμός δεν είναι γνώριμος στους μαθητές. Τα στοιχεία έρευνας του ΟΑΣΑ φανερώνουν ότι το 52% των μαθητών στη χώρα μας δεν έχει καμία πρόσβαση στον επαγγελματικό προσανατολισμό.

Θα πρέπει λοιπόν να βρείτε έναν εξειδικευμένο επαγγελματία που θα σας δείξει τους κατάλληλους δρόμους προκειμένου να κάνετε τις σωστές επιλογές σπουδών και επαγγελμάτων, ανακαλύπτοντας τις κλίσεις, τις δεξιότητες, αλλά και τα ενδιαφέροντά σας.

Μερικές από τις δεξιότητες που πρέπει να διαθέτετε και που θα σας βοηθήσουν στην αγορά εργασίας έχουν να κάνουν με στοιχεία όπως η αυτογνωσία, η επικοινωνία, η εξοικείωση με την τεχνολογία, η ευελιξία στις αλλαγές της αγοράς εργασίας, το πώς μπορούμε να διαχειριστούμε κάποιες πληροφορίες, η συνεργασία με τους συναδέλφους και η δημιουργικότητα.

[Η ιδανική ηλικία για να γίνει αυτό είναι από 15 -16 ετών (Γ’ Γυμνασίου – Α’ Λυκείου), κατά την οποία τα παιδιά έρχονται στην πρώτη σημαντική απόφαση μέσα από το εκπαιδευτικό κομμάτι σχετικά με την επιλογή επιστημονικού πεδίου και τις επιλογές σπουδών που θα ακολουθήσουν].

* Η Κάρολ Ντουέκ είναι Αμερικανίδα Ψυχολόγος. Είναι καθηγήτρια Ψυχολογίας Lewis and Virginia Eaton στο Πανεπιστήμιο του Στάνφορντ. Η Dweck είναι γνωστή για τη δουλειά της σχετικά με τα κίνητρα και τη νοοτροπία. Ήταν στη σχολή του Πανεπιστημίου του Ιλινόις, του Χάρβαρντ και της Κολούμπια προτού ενταχθεί στη σχολή του Πανεπιστημίου του Στάνφορντ το 2004. Ονομάστηκε Association for Psychological Science (APS) James McKeen Cattell Fellow το 2013, βραβευμένη με APS Mentor το 2019, και μέλος του APS William James το 2020 και είναι μέλος της Εθνικής Ακαδημίας Επιστημών από το 2012.

Αν βρήκατε χρήσιμο το άρθρο αυτό, τότε μπορεί να σας ενδιαφέρει κι αυτό ΕΔΩ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ Μ.Ε. “ΕΡΕΙΣΜΑ”

  • Πατρόκλου 25, Λαμία – 2231307114

Βρείτε μας & ακολουθήστε μας:

Instagram

Youtube

Facebook

Twitter

Tik Tok

#teamereisma