ΚΡΙΤΙΚΗ ΣΚΕΨΗ
18 Μάι 2024

Κριτική σκέψη

Κριτική σκέψη είναι η νοητική και συναισθηματική λειτουργία, κατά την οποία το άτομο αξιολογεί την αξιοπιστία των πληροφοριών και αποφασίζει τι να σκεφτεί ή τι να κάνει μέσω συλλογισμών που γίνονται με βάση όλα τα δυνατά στοιχεία που μπορεί να έχει στη διάθεσή του.

Αρχικά, το άτομο μαθαίνει να λειτουργεί κριτικά όταν γνωρίζει τι να ρωτάει, πώς να σκέφτεται λογικά, ποιες μεθόδους και στρατηγικές να χρησιμοποιεί για να αντιμετωπίσει μια κατάσταση.

Tι είναι η κριτική σκέψη; Ενδυναμώνοντας την κριτική σκέψη των νέων

Ποια είναι τα 5 συστατικά της κριτικής σκέψης;

Περιλαμβάνει έρευνα, μελέτη, αξιολόγηση, εικασία και εφαρμογή. Η ικανότητα κριτικής σκέψης είναι ζωτικής σημασίας για πολλά επαγγέλματα στη σημερινή εποχή της κοινωνίας της πληροφορίας. Η χρήση της διαδικασίας των πέντε σταδίων των δεξιοτήτων κριτικής σκέψης μπορεί να εξαλείψει μεγάλο μέρος της ανησυχίας και του άγχους κατά την επίλυση προβλημάτων.

Η κριτική σκέψη περιλαμβάνει ένα πολύπλοκο συνδυασμό δεξιοτήτων. Ανάμεσα στα κύρια χαρακτηριστικά είναι τα εξής:

Λογική: Η λογική ασχολείται με τους κανόνες που χρησιμοποιούμε για να βγάζουμε σωστά συμπεράσματα, συνεπώς μας ενδιαφέρουν τα επιχειρήματα και οι συλλογισμοί. Σκεφτόμαστε κριτικά όταν:

  • Βασιζόμαστε στη λογική και όχι στο συναίσθημα.
  • Απαιτούμε αποδεικτικά στοιχεία.
  • Βρίσκουμε τις καλύτερες δυνατές εξηγήσεις.

Αυτογνωσία: Σταθμίζουμε τις επιδράσεις των κινήτρων και των προκαταλήψεων μας, αναγνωρίζουμε τις δικές μας υποθέσεις ή προκαταλήψεις

Τιμιότητα: Αναγνωρίζουμε τις συναισθηματικές παρορμήσεις, εγωιστικά κίνητρα, ή άλλες πλάνες.

Ευρύτητα πνεύματος:

  • Αξιολογούμε όλα τα εύλογα συμπεράσματα.
  • Μελετούμε την ποικιλία των πιθανών απόψεων ή οπτικών γωνιών.
  • Παραμένουμε δεκτικοί σε εναλλακτικές ερμηνείες.
  • Δεχόμαστε νέες εξηγήσεις και μοντέλα, διότι για παράδειγμα είναι καλύτερα ή πιο απλά τα στοιχεία, έχουν λιγότερες ασυνέπειες ή καλύπτουν περισσότερα δεδομένα.
  • Αποδεχόμαστε νέες προτεραιότητες, προχωρώντας σε επαναξιολόγηση των αποδεικτικών στοιχείων ή επανεκτίμηση των πραγματικών συμφερόντων μας.

Πειθαρχία:

  • Είμαστε ακριβείς, λεπτομερείς, πλήρεις και εξαντλητικοί.
  • Αντιστεκόμαστε στην χειραγώγηση και σε παράλογες προτάσεις.
  • Αποφεύγουμε γρήγορες αποφάσεις.

Αποφασιστικότητα:

  • Αναγνωρίζουμε τη σημασία και την αξία των εναλλακτικών υποθέσεων και προοπτικών.
  • Αναγνωρίζουμε την έκταση και το βάρος της απόδειξης.

ΚΡΙΤΙΚΗ ΣΚΕΨΗ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ

Η κριτική σκέψη αποτελεί μια από τις πιο σημαντικότερες βάσεις της εκπαίδευσης. Πρόκειται για τη νοητική ικανότητα να αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο γύρω μας, να μην λαμβάνουμε τα πάντα ως δεδομένα, να αναλύουμε, να δουλεύουμε πάνω στα λάθη μας, να επιχειρηματολογούμε λαμβάνοντας υπόψη μας και τις απόψεις των άλλων, να αμφιβάλλουμε με τρόπο παραγωγικό. Αποτελεί το μοναδικό μας εργαλείο μπροστά στην πληροφορία και τη διαφήμιση που γεμίζουν τον χώρο μας – πραγματικό και ψηφιακό. Eίναι ο τρόπος να βρούμε την αλήθεια και να πολεμήσουμε τα στερεότυπα, ώστε να καταλήξουμε στη δική μας άποψη. 

Η ανάπτυξη της κριτικής σκέψης βρίσκεται σε ένα συνεχές και βασίζεται στην εγγενή ανάγκη του ανθρώπου για εξερεύνηση. Αυτή η ανάγκη περιλαμβάνει την περιέργεια για την ενημέρωση, το άνοιγμα μας δηλαδή προς τη γνώση, την κατανόηση, αποδοχή ή απόρριψη μιας θέσης. Ας μην ξεχνάμε ότι η πληροφόρηση, με την πιο ευρεία της έννοια, είναι το πρώτο βήμα προς την πνευματική μας ελευθερία και αυτονομία. Στη συνέχεια έρχεται η επιλογή και η αξιολόγηση της πηγής της πληροφορίας μας, αναζητώντας τον τρόπο που η γνώση αυτή αποκτήθηκε. Εδώ, σημαντικό παράγοντα για τη διαμόρφωση μιας προσωπικής σκέψης έχει και η έννοια της αμφισβήτησης, με την παραγωγική της όμως διάσταση. Δεν αμφισβητώ για να αμφισβητήσω, αλλά για να προχωρήσω τη σκέψη μου. Πολύ πιθανό μέσα από την αμφισβήτηση να προκύψουν σκέψεις και διαφορετικές ερμηνείες. Προσπαθώ να μη συγχέω τα πραγματικά δεδομένα με τις υποθέσεις και τα σημεία που αγνοώ και ενισχύω τον εσωτερικό διάλογο. Λαμβάνω υπόψη μου τα νέα δεδομένα και ερμηνείες αλλά και την πιθανότητα να κάνω λάθος, να έχω παραπλανηθεί από τις πληροφορίες, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δε διαθέτω την ικανότητα να κρίνω. Φυσικά, όλα τα παραπάνω δεν είναι εφικτά χωρίς την επικοινωνιακή δεξιότητα της ενεργητικής ακρόασης και τη διάθεσή μας για διάλογο.

Κριτική σκέψη. Πως λειτουργεί; Ποιο είναι το βασικότερο βήμα;

Η ανάπτυξη της κριτικής σκέψης στα παιδιά

Ερωτήσεις ανοιχτού τύπου: Όταν το παιδί θέτει μια ερώτηση, καλό θα ήταν αντί για μια απάντηση, να του επιστρέψετε μια ερώτηση «Εσύ τι πιστεύεις;», «Τι φαντάζεσαι ότι θα συμβεί;», «Εσύ πώς θα έλυνες αυτό το πρόβλημα;», «Θα μπορούσαμε να ψάξουμε κι αλλού μια πληροφορία;» Ακόμα κι αν η απάντηση που θα σας δώσει δεν είναι η σωστή κατά την άποψή σας, συνεχίστε τις ερωτήσεις με στόχο να αναπτύξει τον συλλογισμό του λέγοντας: «Ενδιαφέρον αυτό που λες, τι ακριβώς εννοείς;», «Θέλεις να μου το εξηγήσεις καλύτερα για να το καταλάβω;», «Θα μου δώσεις ένα παράδειγμα;» Δώστε του χρόνο να σκεφτεί: σε έναν κόσμο που όλα τρέχουν, όταν κάνουμε μια ερώτηση, έχουμε την τάση να ζητάμε μια άμεση απάντηση. Ωστόσο, όταν πρόκειται για τα παιδιά μας, είναι απαραίτητο να δοθεί χρόνος να σκεφτούν πριν απαντήσουν σε μια ερώτηση.

Συμφωνία και ασυμφωνία: Όπως αναφέρθηκε και πιο πάνω, η κριτική σκέψη δεν είναι συνώνυμο της επίκρισης. Για να αναπτυχθεί η κριτική σκέψη πρέπει κάποιος να διαφωνεί μαζί μας με πολιτισμένο τρόπο και εμπεριστατωμένο λόγο. «Καταλαβαίνω ότι δε συμφωνείς, αλλά ποιος είναι ο λόγος;», «Εσύ τι πιστεύεις; Αυτό πρέπει να συμβαίνει ή όχι;», «Δεν νομίζω ότι είναι σωστό αυτό, μπορούμε να βρούμε μια λύση που να ικανοποιεί και τους δύο;».

Ενεργητική ακρόαση: Ακούω ενεργητικά δε σημαίνει σταματώ να μιλάω πάνω στη φωνή του συνομιλητή μου. Πρόκειται για μια διαδικασία ακρόασης με στόχο την αντίληψη της θέσης του άλλου δίνοντας του χρόνο να σκεφτεί και να εκφραστεί χωρίς να του επιβάλλουμε τις σκέψεις και τις προσωπικές μας ερμηνείες.

Η γόνιμη αντιπαράθεση ή αλλιώς debate στη σχολική τάξη: Η φιλοσοφία του μοντέρνου σχολείου έχει απομακρυνθεί από την απλή παραδοσιακή μετάδοση των γνώσεων. Έχει γίνει πλέον μια στροφή στην ενεργή εμπλοκή των μαθητών. Η σύγχρονη εκπαιδευτική τεχνική της γόνιμης αντιπαράθεσης απόψεων (debate) ήδη από το δημοτικό σχολείο δίνει την δυνατότητα στους μαθητές, μέσα από μια οργανωμένη ανταλλαγή απόψεων πάνω σε ένα θέμα, να πετύχουν βαθύτερη κατανόηση διαφορετικών απόψεων και θέσεων, να κατακτήσουν κριτική σκέψη, ακρόαση και λόγο.

Η τεχνική του debate βοηθά τα παιδιά να αναπτύξουν την ικανότητά τους να εκφραστούν προφορικά μπροστά σε μια ομάδα, κάτι που ενδυναμώνει την αυτοπεποίθηση τους, τις διαπροσωπικές τους σχέσεις στην ομάδα, αναπτύσσει τις δεξιότητες κριτικής σκέψης και ακρόασης καθώς και την ικανότητά τους να απαντούν εύστοχα και συγκροτημένα. Παράλληλα, αναπτύσσεται και η γραπτή τους έκφραση, καθώς βελτιώνεται η δομή και η ιεράρχηση των επιχειρημάτων και αντεπιχειρημάτων τους. Η έκθεσή τους σε πολλές διαφορετικές θέσεις τα μαθαίνει να εξετάζουν και να ερμηνεύουν πληροφορίες από πολλές σκοπιές, καθώς απομακρύνονται από στερεότυπα και προκαταλήψεις.

Εν ολίγοις, οι άνθρωποι που έχουν αναπτύξει την κριτική τους σκέψη, είναι από τη φύση τους σκεπτικιστές, είναι ενεργοί, όχι παθητικοί. Δεν έχουν εγωιστική άποψη για τον κόσμο. Είναι ανοιχτοί σε νέες ιδέες και προοπτικές. Είναι πρόθυμοι να αμφισβητήσουν τις πεποιθήσεις τους και να διερευνήσουν ανταγωνιστικά στοιχεία. Η κριτική σκέψη μας δίνει τη δυνατότητα να αναγνωρίσουμε ένα ευρύ φάσμα υποκειμενικών αναλύσεων αλλά με αντικειμενικά κριτήρια και να αξιολογήσουμε πόσο καλά κάθε ανάλυση θα μπορούσε να καλύψει τις ανάγκες μας. Τα πραγματικά γεγονότα μπορεί να είναι δεδομένα, αλλά το πώς θα τα ερμηνεύσουμε, αυτό μπορεί να διαφέρει.

Διαθέτει το παιδί σου κριτική σκέψη; Μάθε πως θα την αποκτήσει και θα πετύχει!

Διαθέτει το παιδί σου κριτική σκέψη;

Αν βρήκατε χρήσιμο το άρθρο αυτό, τότε μπορεί να σας ενδιαφέρει κι αυτό ΕΔΩ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ Μ.Ε. “ΕΡΕΙΣΜΑ”

  • Πατρόκλου 25, Λαμία – 2231307114
  • Λιανοκλάδι

Βρείτε μας & ακολουθήστε μας:

Instagram

Youtube

Facebook

Twitter

Tik Tok